Inleiding

Handhavingsmoratorium

Oorspronkelijk was een transitieperiode voorzien van 1 mei 2016 tot 1 mei 2017. In die periode zou de Belastingdienst niet handhaven maar alleen meer opvoedend acteren bij zogenaamde schijnzelfstandigheid. Dit zogenaamde handhavingsmoratorium is - in iets beperktere vorm - echter keer op keer verlengd. Dit handhavingsmoratorium, waarbij wel gehandhaafd werd bij kwaadwillenden en anderen in eerste instantie alleen aanwijzingen kregen, is per 1 januari 2025 geëindigd.

Vanaf 2025 handhaaft de Belastingdienst in beginsel weer als bij de beoordeling van een arbeidsrelatie sprake blijkt te zijn van een (fictieve) dienstbetrekking die niet als zodanig is aangemerkt tussen partijen. De Belastingdienst zorgt wel voor een zogenaamde zachte landing bij de handhaving op schijnzelfstandigheid. Zo kregen bedrijven en organisaties over het kalenderjaar 2025 nog geen (verzuim- en/of vergrijp-)boetes opgelegd. Ook gaf de Belastingdienst bij een bedrijfsbezoek in principe eerst een waarschuwing geven voordat er een boekenonderzoek (controle) werd ingesteld. Bij het opleggen van naheffingen hield de Belastingdienst rekening met het handhavingsmoratorium en corrigeerde dus alleen met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2025. Correcties met terugwerkende kracht voor die datum werden alleen opgelegd aan kwaadwillenden of degenen die een vóór 2025 gegeven aanwijzing niet in voldoende mate hebben opgevolgd.

De zachte landing is in 2026 gedeeltelijk verlengd. De Belastingdienst blijft in principe starten met een bedrijfsbezoek en legt in 2026 nog geen verzuimboetes op. Wel kan de Belastingdienst in 2026 vergrijpboetes opleggen. Verder kan de Belastingdienst in 2026 weer kiezen of ze een boekenonderzoek doen over een kalenderjaar of over een recent aangiftetijdvak.

Wetsvoorstel verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden

Tijdens de zoektocht naar een alternatief voor de Wet DBA zijn verschillende alternatieven de revue gepasseerd, maar die hebben niet geleid tot een concreet wetsvoorstel. De laatste variant was het wetsvoorstel Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden; veelal afgekort als VBAR, dat op 6 oktober 2023 ter internetconsulatie werd gelegd. Dit voorstel was in de consultatie van forse kritiek voorzien. Een iets aangepast voorstel werd voor advies naar de Raad van State gestuurd. Het wetsvoorstel werd op 7 juli 2025 ingediend bij de Tweede Kamer.

Het nieuwe kabinet heeft op 6 maart 2026 een nota van wijziging ingediend op het wetsvoorstel Vbar, inhoudende dat het onderdeel verduidelijking beoordeling van de arbeidsrelatie (het onderdeel Vba van de Vbar), komt te vervallen. De titel is ook gewijzigd en luidt vanaf dat moment Wijziging van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het invoeren van een rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van een uurtarief.

Het wetsvoorstel introduceert een wettelijk civielrechtelijk rechtsvermoeden van het bestaan van een arbeidsovereenkomst op het moment dat er wordt gewerkt tegen een beloning van minder dan € 38 (exclusief omzetbelasting) per uur. Nadrukkelijk is dit een civielrechtelijk rechtsvermoeden. De Belastingdienst, het UWV en de Nederlandse Arbeidsinspectie mogen dat vermoeden niet gebruiken om op die basis een dienstbetrekking aanwezig te achten.

Het wetsvoorstel is op 21 april 2026 door de Tweede Kamer en op 16 juni 2026 door de Eerste Kamer aangenomen. De wet is op 29 juni 2026 gepubliceerd in het staatsblad. Bij koninklijk besluit van 13 juli 2026 is de invoering van de wet bepaald op 31 december 2026.

Voor meer informatie wordt verwezen naar de praktijkhandreiking Arbeidsrelaties en handhaving schijnzelfstandigheid.

Dossier arbeidsrelaties

SRA verzamelt alle ontwikkelingen rondom dit onderwerp in het Dossier Arbeidsrelaties. Verder zijn in dit dossier onder meer diverse informatiebronnen en hulpmiddelen opgenomen die kunnen helpen bij de beoordeling of sprake is van een dienstbetrekking of niet. Daarnaast is de praktijkhandreiking Arbeidsrelaties en handhaving schijnzelfstandigheid en een selectie van de rechtspraak opgenomen in het dossier.

Beoordeel arbeidsrelaties

SRA raadt haar leden aan in gesprek te gaan met hun klanten over de arbeidsrelaties en daarbij te beoordelen of mogelijk sprake is van (fictieve) dienstbetrekkingen in situaties die door de cliënt anders behandeld worden. Bij de beoordeling kunnen leden gebruikmaken van de praktijkhandreiking Arbeidsrelaties en handhaving schijnzelfstandigheid en van verschillende informatiebronnen en hulpmiddelen.