AI als assistent in de controlepraktijk

Van interesse naar eigenaarschap

De betrokkenheid van Rick van Nispen bij AI ontstond niet vanuit een formele rol, maar vanuit interesse. ''Ik zag de ontwikkelingen, vond het interessant en ben er met collega's over in gesprek gegaan. Zo ben ik er vanzelf ingerold'', zegt Van Nispen.

Binnen Vermetten is die ruimte er ook. Medewerkers krijgen de kans om initiatieven op te pakken en uit te werken, passend bij de ondernemende cultuur van het kantoor. ''Als je iets ziet, ga je ermee aan de slag. Zo is ook onze AI-aanpak ontstaan'', volgens Van Nispen.

Tegelijk speelde ook een strategische afweging mee: als je als kantoor niet meebeweegt, is de vraag hoe toekomstbestendig je nog bent.

Van praten naar toepassen

Een jaar geleden stond AI al actief op de agenda, maar bleef het vaak bij verkenning en algemene gesprekken om de toepassingsmogelijkheden hiervan te verkennen. ''Op dat moment was het nog vooral gericht op generatieve AI, wij wilden verder dan tekstverwerking en losse oplossingen. We zagen concrete toepassingen in onze praktijk, maar de executiekracht ontbrak nog. De versnelling kwam toen er met een concrete tool werd gestart: Luca. In eerste instantie werd daarmee geëxperimenteerd en samen met de softwareleverancier intensief mee ontwikkeld, waarna de toepassing is ingezet binnen de controlepraktijk.''

Vandaag ligt de focus op praktische inzet, bijvoorbeeld bij dossiervorming en vaktechnische vraagstukken. Belangrijk daarbij is een bewuste keuze: liever een beperkt aantal tools dat echt gebruikt wordt, dan een breed palet aan toepassingen die blijven liggen.

Begin bij de praktijk

De eerste toepassingen ontstonden niet vanuit een groot strategisch vraagstuk, maar vanuit dagelijkse irritaties en inefficiënties. ''Je ziet hoeveel tijd sommige handelingen kosten, terwijl dat eigenlijk niet nodig zou moeten zijn'', zegt Van Nispen. De inefficiënties die zij ervaren zijn onder andere:

• het gericht zoeken naar informatie in documenten en regelgeving;
• het volledig uitwerken van notulen en gespreksverslagen; 
• het ondersteunen in vaktechnische onderbouwingen.

Door het aanpakken van echte irritaties, werd de waarde van AI snel zichtbaar.

Een tool die echt gebruikt wordt

Een belangrijk succes voor Vermetten is de brede adoptie van AI binnen de Audit organisatie. ''Iedereen heeft een Luca-licentie, van partner tot werkstudent. Licenties toekennen bepaalt echter niet de waarde, dat het echt wordt gebruikt, dat zie ik als het grootste succes.''

Daarmee onderscheidt het kantoor zich ook in de markt: niet alleen experimenteren, maar daadwerkelijk implementeren. De aanpak is daarbij pragmatisch: eerst testen en de toegevoegde waarde ervaren, daarna verder formaliseren en verfijnen.

Sneller inzicht, meer ondersteuning

In de praktijk ondersteunt AI vooral bij het snel vinden en structureren van informatie. "Ik noem het een soort encyclopedie voor accountants. Je krijgt snel een eerste antwoord of richting'', aldus Van Nispen. Dat maakt het mogelijk om:

• sneller vaktechnische vragen te beantwoorden;
• sneller de juiste bronnen te vinden;
• verbetering van vaktechnische onderbouwing.

Daarnaast fungeert AI steeds vaker als sparringpartner bij interpretatievraagstukken. De grootste winst zit daarmee in snelheid én overzicht.

Tools en organisatie als basis

Binnen Vermetten is AI geen los experiment, maar onderdeel van de organisatie. De inzet is verdeeld over verschillende rollen, van audit tot IT en beleid, en wordt actief afgestemd met onder andere de ICT-directeur. Ook de keuze voor het gebruik van technologie is bewust gemaakt. Samenwerking met externe partijen speelt daarbij een belangrijke rol, zodat ontwikkeling en toepassing hand in hand gaan.

Kwaliteit en kritisch denken blijven leidend

AI ondersteunt het werk, maar vervangt het vakmanschap niet. ''Het grootste risico is dat mensen stoppen met nadenken en te veel vertrouwen op de output'', zegt Van Nispen. Daarom wordt sterk gestuurd op bewust gebruik. Medewerkers worden gestimuleerd om:

• output te controleren;
• aannames te begrijpen;
• met collega's te sparren.

De verantwoordelijkheid blijft altijd bij de professional. Tegelijk maakt AI kennis op een veel laagdrempeligere wijze toegankelijk, vooral voor minder ervaren collega's. Dat is zowel een kans als een risico.

Dit betekent niet alleen een verandering in de operationele uitvoering van een controle. ''In de aansturing houdt dit in dat wij als controleleiders en managers ook andere gesprekken met onze teamleden voeren om AI in de Audit te stimuleren, te beoordelen en te verbeteren. We hebben als leidinggevenden ook de plicht om onze mensen hierin goed te begeleiden. De inzet van AI maakt ook dat collega's sneller dan ooit in aanraking komen met complexere vaktechniek. Wij moeten hen helpen om die steile leercurve te doorlopen.''

Veiligheid en kaders

Ook op het gebied van privacy en dataveiligheid is gekozen voor een zorgvuldige aanpak. Contracten worden beoordeeld door specialisten en er wordt kritisch gekeken naar hoe tools omgaan met data.

Tegelijk kiest Vermetten voor een praktische insteek: ''Je wilt niet afhankelijk zijn van individueel bewustzijn alleen. De omgeving moet ook goed en veilig ingericht zijn'', meent Van Nispen. Binnen duidelijke kaders krijgen medewerkers vervolgens de ruimte om met AI te werken.

Iedereen meenemen

Een belangrijke les is dat adoptie niet vanzelf gaat. Als je snel wilt gaan, moet je niet vergeten om mensen goed aan te laten haken. ''Achteraf had de onboarding strakker gekund. We gingen zelf met de applicatie direct in de praktijk aan de slag vanuit het kernteam dat meedraaide in de pilot. Echter is bij hen reeds voorkennis aanwezig en intrinsiek meer motivatie voor het gebruik van nieuwe toepassingen. Dat inzicht wordt nu meegenomen in nieuwe projecten en de verdere uitrol.''

Juist de combinatie van verschillende perspectieven helpt daarbij: van werkstudent tot ervaren accountant, iedereen wordt meegenomen in de mogelijkheden en het gebruik van de mogelijkheden. Zo ontstaat niet alleen betere toepassing, maar ook meer draagvlak.

Grenzen in de praktijk

Tegelijkertijd laat de praktijk ook zien waar de grenzen liggen. Zo is documentreview nog niet op het niveau dat men voor ogen heeft, bijvoorbeeld bij:

• het automatisch controleren van jaarrekeningen;
• het toetsen van consistentie;
• het doorlopen van checklists.

Daarnaast blijft tijd een uitdaging: ''We hebben veel ideeën, maar iedereen is ook gewoon druk'', zegt Van Nispen. ''We stellen duidelijke prioriteiten hoe en waar we AI inzetten en volgen de AI-ontwikkelingen op de voet. De technologie ontwikkelt zich razendsnel. Wat vandaag nog veel tijd kost om te ontwikkelen, kan over een week al relatief eenvoudig mogelijk zijn.''

AI verandert het werk

De rol van de accountant verandert zichtbaar. Kennis wordt toegankelijker en processen efficiënter, maar dat brengt ook nieuwe vragen met zich mee. Hoe moet je omgaan met je verdienmodel: ''Het is maar de vraag of je over vijf jaar een controle op dezelfde manier kan offreren, op basis van uren'', aldus Van Nispen. ''Hoe dat model er precies uitziet, is nog niet duidelijk, maar dat het verandert, staat vast.''

Realisme blijft nodig

AI biedt veel kansen, maar vraagt om realistische verwachtingen. Niet alles kan al, en niet alles hoef je zelf te ontwikkelen. Succesvol gebruik vraagt om:

• focus en keuzes in het oplossen van echte problemen;
• goede inrichting van interne processen met ook gestructureerde data. Zo kunnen ze intern bij Vermetten bijvoorbeeld met Copilot in de gehele Sharepoint, mail- en Teamsomgeving zoeken;
• aandacht voor adoptie bij álle collega's;
• keuzes maken. De ontwikkelingen gaan snel en in de markt / online wordt veel gepost over alle mogelijkheden. Je moet ook niet te snel willen gaan en denken dat je achterloopt. Realisme en focus in wat echt waarde toegevoegd op interne processen zijn hierbij relevant.
• kritisch blijven denken, de human-in-the-loop.

Wat kun je morgen al doen?

Voor kantoren die willen starten, is het advies praktisch:

• begin bij werkzaamheden die nu onnodig tijd kosten;
• kies bewust voor een beperkt aantal tools;
• zorg dat iedereen kan aanhaken;
• stimuleer actief gebruik.

En misschien wel het belangrijkste: Blijf altijd zelf nadenken. AI helpt, maar neemt het werk niet over.

En hoe nu verder?

Vermetten blijft doorontwikkelen. De komende periode ligt de focus op verdere integratie van AI in processen en het slimmer inzetten binnen de controlepraktijk. Tegelijk blijft de blik naar buiten gericht: hoe ontwikkelt de markt zich en waar willen andere kantoren naartoe?

Van inspiratie naar praktijk

Het verhaal van Vermetten laat zien dat AI geen toekomstbeeld is, maar iets waar je vandaag al mee aan de slag kunt. Op een manier die past bij jouw organisatie. Maar hoe pak je dat concreet aan? Waar begin je? En wat werkt écht in de praktijk?

In het SRA-webinar gaan we hier verder op in. Je krijgt concrete praktijkvoorbeelden, inzichten uit de sector en handvatten om zelf aan de slag te gaan. Drie lessen uit de praktijk:

1. Begin bij de praktijk, start waar werk onnodig tijd kost.
2. Maak het concreet en zorg voor gebruik, adoptie maakt het verschil.
3. Blijf kritisch en realistisch, AI helpt maar het vakmanschap blijft bij jou.

Meer weten?

Neem donderdag 15 oktober 2026 van 11:00 uur tot 12:00 uur deel aan het gratis webinar: AI Best Practices Vermetten.